تصور کنید به یک سفر طولانی رفته‌اید و در این جاده زیبا در حال رانندگی هستید؛ کم‌کم خسته شده‌اید و ترجیح می‌دهید کمی استراحت کنید تا شما هم از مناظر مسیر لذت ببرید. در شرایط عادی، راحت‌ترین کار این است که جای خود را با همسفرتان عوض کنید و رانندگی را به او بسپارید. اما اگر خودرویی که زیر پای شماست یک ماشین اجاره‌ای باشد، آیا باز هم می‌توانید به همین سادگی رانندگی را به شخص دیگری بسپارید؟ پاسخ کوتاه به این سؤال در بیشتر موارد خیر است! اینکه همراه شما گواهینامه معتبر داشته باشد و راننده ماهری هم باشد، لزوماً به این معنا نیست که اجازه رانندگی با خودروی رنت‌شده را دارد. در این حالت همه‌چیز به مفاد قرارداد اجاره و مفهومی به نام راننده اضافی بستگی دارد. در صنعت اجاره خودرو، راننده اضافی به فردی غیر از اجاره‌کننده اصلی گفته می‌شود که نام و مشخصات او به‌طور رسمی در قرارداد شرکت ثبت شده و از نظر شرکت اجاره‌دهنده مجاز به رانندگی با خودرو است. بنابراین، صرف داشتن گواهینامه کافی نیست و اگر شخص دیگری قرار است در طول مدت اجاره پشت فرمان خودرو بنشیند، باید شرایط و ضوابط مربوط به راننده اضافی در قرارداد رعایت شود. در ادامه مقاله، نکات مهم درباره رانندگی شخص دوم با خودروی اجاره‌ای و قوانین مربوط به راننده اضافی را باهم بررسی می‌کنیم، بنابراین تا پایان مقاله همراه حامی رنت باشید.
راننده اصلی خودرو اجاره‌ای کیست و چه نقشی دارد؟
راننده اصلی یا اجاره‌کننده اصلی، شخصی است که قرارداد اجاره خودرو به نام او تنظیم می‌شود و امضایش پای قرارداد وجود دارد. به بیان ساده، شرکت اجاره‌دهنده خودرو را بر اساس مدارک، شرایط و صلاحیت همین فرد در اختیار او قرار می‌دهد؛ بنابراین نام او به‌عنوان مسئول اصلی خودرو در طول مدت اجاره در قرارداد ثبت می‌شود. راننده اصلی موظف است خودرو را مطابق مفاد قرارداد استفاده کند و شرایط تعیین‌شده از سوی شرکت اجاره‌دهنده را رعایت کند. همچنین، مسئولیت پیگیری امور مربوط به خودرو در طول مدت اجاره، از جمله اطلاع‌رسانی درباره تصادف، خسارت، سرقت یا سایر اتفاقات مهم بر عهده او خواهد بود. برای مثال، اگر در زمان اجاره تصادفی رخ دهد، راننده اصلی باید در سریع‌ترین زمان ممکن موضوع را به شرکت اجاره خودرو اطلاع دهد و مراحل لازم را مطابق شرایط قرارداد و ضوابط بیمه پیگیری کند. البته اینکه مسئولیت نهایی جبران خسارت بر عهده چه کسی باشد، به عواملی مانند نحوه وقوع حادثه، پوشش بیمه و شرایط قرارداد بستگی دارد.
در صورتی که شرکت اجاره‌دهنده اجازه دهد و مشخصات فرد دیگری نیز به‌عنوان راننده اضافی در قرارداد ثبت شود، آن شخص هم می‌تواند تحت شرایط تعیین‌شده با خودرو رانندگی کند. بنابراین، تفاوت اصلی راننده اصلی و راننده اضافی در این است که قرارداد اجاره به نام راننده اصلی تنظیم می‌شود و او طرف اصلی قرارداد با شرکت رنت ماشین محسوب می‌شود.
چه کسانی می‌توانند به عنوان راننده اضافی در قرارداد اجاره خودرو ثبت شوند؟
بصورت معمول، هر فردی که شرایط تعیین‌شده از سوی شرکت اجاره‌دهنده را داشته باشد، می‌تواند به عنوان راننده اضافی در قرارداد ثبت شود. مهم‌ترین شرط این است که مشخصات راننده اضافه پیش از رانندگی، به شرکت اجاره خودرو توسط اجاره کننده اصلی اعلام شود تا نام راننده اضافه در قرارداد درج شود. بنابراین، صرف اینکه فرد همسر، دوست، عضو خانواده یا همسفر اجاره‌کننده اصلی باشد، به‌تنهایی برای رانندگی با خودرو کافی نیست. معمولاً شرکت‌های اجاره خودرو برای ثبت راننده اضافی، مواردی مانند داشتن گواهینامه معتبر، برخورداری از حداقل سن مجاز و ارائه مدارک شناسایی را بررسی می‌کنند. برای مثال، اگر یک زوج خودرویی را برای سفر اجاره کنند، درصورتی که شرکت اجاره دهنده موافقت نماید نام هر دو نفر می‌تواند به عنوان راننده در قرارداد اجاره خودرو ثبت شود. در این صورت، شخص دوم پس از تأیید شرکت، مجاز به رانندگی با ماشین اجاره‌ای خواهد بود. رانندگی فردی که نام او در قرارداد ثبت نشده است در صورت وقوع تصادف یا خسارت، مشکلات جدی در زمینه خسارات مالی، پوشش بیمه یا در مواردی منجر به ضبط بخش یا کل ودیعه اجاره خودرو می‌شود.
شرایط و مدارک لازم برای راننده دوم در قرارداد اجاره خودرو چیست؟
در بسیاری از شرکت‌های اجاره خودرو در خارج از ایران، امکان ثبت راننده اضافی در قرارداد وجود دارد و اجاره‌کننده می‌تواند با پرداخت هزینه یا رعایت شرایط مشخص شرکت اجاره دهنده خودرو، نام یک یا چند نفر دیگر را به قرارداد اضافه کند. اما شرایط اجاره خودرو در ایران متفاوت است و نباید مقررات شرکت‌های خارجی را ملاک قرار داد. در حامی رنت و مجموعه‌های فعال در صنعت رنت خودرو در ایران، امکان اضافه کردن راننده دوم به قرارداد اجاره وجود ندارد. بنابراین، حتی اگر فرد دیگری گواهینامه معتبر داشته باشد، تا زمانی که خودرو تحت قرارداد شخص دیگری است، مجاز به رانندگی با آن نخواهد بود.
چرا راننده اضافی به قرارداد اجاره خودرو در ایران اضافه نمی‌شود؟
این موضوع صرفاً یک محدودیت قراردادی ساده نیست و تا حد زیادی به مسئولیت‌های حقوقی و مالی ناشی از تصادف و خسارت خودرو مربوط می‌شود. فرض کنید خودرو به نام شخص «الف» اجاره شده، اما هنگام وقوع تصادف، شخص «ب» پشت فرمان بوده و نام او در قرارداد ثبت شده باشد. در چنین شرایطی ممکن است درخصوص اینکه چه کسی رانندگی می‌کرده، چه کسی مسئول خسارت است و مسئولیت‌های قراردادی و بیمه‌ای متوجه چه شخصی می‌شود، اختلاف ایجاد می‌شود. بنابراین اگر راننده اصلی اعلام کند که خودرو در اختیار او نبوده و راننده دوم نیز مسئولیت رانندگی را نپذیرد، شرکت اجاره‌دهنده می‌بایست برای اثبات موضوع و پیگیری، برآورد و تامین خسارت با فرآیندهای حقوقی و قضایی طولانی و زمان‌بر مواجه شود. از طرف دیگر، مشخص نبودن دقیق راننده هنگام حادثه می‌تواند وصول خسارت، تعیین مسئولیت و بازگشت خودرو به چرخه اجاره را با مشکل مواجه کند. همچنین خواب خودرو در چنین شرایطی منجر به زیان مالی قابل‌توجهی برای شرکت اجاره‌دهنده می‌شود. به همین دلیل، در قراردادهای اجاره خودرو در ایران، مسئولیت استفاده از خودرو به شخصی که قرارداد به نام او تنظیم شده محدود می‌شود و امکان رانندگی شخص دیگری با خودرو وجود ندارد.
چه کسانی مجاز به رانندگی با خودرو اجاره‌ای نیستند؟
خودروی اجاره‌ای در طول مدت قرارداد در اختیار شخصی قرار دارد که خودرو به نام او اجاره شده است. بنابراین، هر فرد دیگری صرفاً با داشتن گواهینامه یا رضایت شفاهی اجاره‌کننده، مجاز به رانندگی با خودرو نیست. علاوه براین قرارداد نیز به نام اجاره‌کننده اصلی تنظیم می‌شود و امکان اضافه کردن راننده دوم به قرارداد وجود ندارد.
به‌طور کلی، افراد زیر نباید پشت فرمان خودروی اجاره‌ای بنشینند:
- فردی که نامش در قرارداد اجاره ثبت نشده است
حتی اگر همسر، دوست، یکی از اعضای خانواده یا همسفر اجاره‌کننده باشید، بازهم نمی‌توانید برای یک مسیر کوتاه، جابه‌جایی خودرو یا حتی در شرایطی که راننده اصلی خسته شده است، بدون مجوز کتبی شرکت رنت دهنده با خودرو رانندگی کنید.
- افرادی که حداقل سن لازم را ندارند
افردی که حداقل شرط سنی شرکت اجاره دهنده خودرو را ندارند، واجد شرایط اجاره و رانندگی با خودرو نیست.
- افرادی که گواهینامه معتبر یا متناسب با خودرو را ندارند
داشتن هر نوع گواهینامه‌ای کافی نیست و راننده باید گواهینامه معتبر و متناسب با نوع خودروی موردنظر را داشته باشد.
- افرادی که شرایط قرارداد را رعایت نمی‌کنند
رانندگی با خودرو اجاره‌ای باید مطابق تمام شرایط و محدودیت‌های تعیین‌شده در قرارداد انجام شود. بنابراین حتی اجاره‌کننده اصلی نیز نمی‌تواند برخلاف مفاد قرارداد از خودرو استفاده کند.
آیا در مواقع اضطراری می‌توان خودرو اجاره ای را به شخص دیگری سپرد؟
یکی از پرسش‌های رایج این است که اگر راننده اصلی خسته شود، بیمار باشد یا در شرایط اضطراری قرار بگیرد، آیا می‌تواند برای ادامه مسیر فرمان را به یکی از همراهان خود بدهد؟ در یک کلام، خیر! داشتن شرایط اضطراری باعث نمی‌شود فرد دیگری که نامش در قرارداد نیست، مجاز به رانندگی با خودرو باشد. به همین دلیل، اگر احتمال می‌دهید در طول سفر به راننده دیگری نیاز پیدا کنید، بهتر است پیش از اجاره ماشین این موضوع را با شرکت اجاره‌دهنده مطرح کنید و شرایط آن مجموعه را به‌طور دقیق بپرسید.
هزینه‌های اضافه کردن راننده دوم چقدر است؟
هزینه اضافه کردن راننده دوم، در شرکت‌هایی که چنین امکانی را ارائه می‌دهند، مبلغ ثابتی ندارد و به سیاست شرکت، کشور محل اجاره، نوع خودرو و شرایط قرارداد بستگی دارد. در بسیاری از شرکت‌های بین‌المللی، برای ثبت هر راننده اضافی مبلغی روزانه یا برای کل دوره اجاره مبلغ ثابتی دریافت می‌شود. این هزینه معمولاً در ازای ثبت مشخصات راننده جدید، بررسی مدارک و پوشش‌های قراردادی مربوط به او تعیین می‌شود. در برخی از شرکت‌های خارجی برای رانندگان جوان هزینه جداگانه‌ای دریافت شود. برای مثال، اگر راننده دوم کمتر از یک سن مشخص، فرضا ۲۵ سال داشته باشد، ممکن است مشمول هزینه‌ای تحت عنوان Young Driver Fee شود. البته این محدودیت و مبلغ آن در شرکت‌های مختلف یکسان نیست. در بعضی شرایط خاص نیز امکان دارد هزینه ثبت راننده اضافی دریافت نشود؛ برای مثال، برخی شرکت‌ها برای اعضای باشگاه مشتریان یا در چارچوب طرح‌ها و شرایط ویژه خود، این خدمت را رایگان ارائه می‌کنند.
جمع‌بندی
اگر قصد اجاره خودرو را دارید، نباید تصور کنید که می‌توانید در طول مدت اجاره، هر زمان که خواستید خودرو را به همسر، دوست یا یکی از اعضای خانواده بسپارید. مجاز بودن فرد دیگری برای رانندگی با خودروی اجاره‌ای، به شرایط قرارداد و سیاست شرکت اجاره‌دهنده بستگی دارد و صرف داشتن گواهینامه معتبر، به‌تنهایی برای رانندگی با خودروی اجاره‌ای کافی نیست. در برخی شرکت‌های رنت در خارج از ایران، امکان ثبت راننده اضافی در قرارداد وجود دارد و فرد دوم پس از ارائه مدارک و احراز شرایط اجاره خودرو می‌تواند به‌صورت رسمی با خودرو رانندگی کند. اما شرایط بازار اجاره خودرو در ایران متفاوت است. در حامی رنت و سایر شرکت‌های اجاره دهنده خودرو در ایران امکان اضافه کردن راننده دوم به قرارداد وجود ندارد و خودرو در طول مدت اجاره در اختیار اجاره‌کننده اصلی قرار دارد. بنابراین اگر خودرو را از حامی رنت اجاره می‌کنید، باید خودتان شرایط لازم از جمله داشتن گواهینامه معتبر و حداقل ۱۸ سال سن را داشته باشید و خودرو را مطابق مفاد قرارداد استفاده کنید. سپردن فرمان به شخص دیگری، حتی برای مسافتی کوتاه یا به دلیل خستگی راننده، می‌تواند در صورت وقوع حادثه، مسئولیت‌های مالی و قراردادی پیچیده‌ای ایجاد کند. در نهایت، پیش از تحویل گرفتن خودرو، مهم‌ترین کار این است که شرایط قرارداد را به‌دقت بررسی کنید. اگر احتمال می‌دهید در طول سفر به راننده دیگری نیاز پیدا می‌کنید، بهتر است پیش از ثبت قرارداد این موضوع را با شرکت مطرح کنید تا از شرایط و مسئولیت‌های احتمالی آن مطمئن شوید.